معروف است كه شاه در اندرون بسيار رؤوف است و در شرايط بغرنج آنجا كار آسانى نيست كه وى را شوهرى نيك خطاب نمود . مطابق تجويز قرآن مىتوان چهار زن عقدى داشت و به تعدادى كه وسعت مالى مرد امكان مىدهد صيغه گرفت . سه تن از زنان شاه جزو دستهء اولند . دوتا از ايشان عموزاده‌هاى او و هر دو شاهزاده‌خانم‌ها از نسل و تبار قاجارند . ارشد اين دو تن شكوه السلطنه مادر وليعهد و بانوى نخست حرم است . در مشرق و كشورهاى اسلامى هيچ‌يك از بانوان را با عنوان ملكه خطاب نمىتوان كرد . زن عقدى سوم كه عيال شاه به شمار مىرود انيس الدوله است كه ابتدا صيغه بود و شاه صورت او را هنگام عبور از خيابان ديده و چنان شيفته شده بود كه روز بعد او را به حرم‌خانهء همايونى بردند . او بچه ندارد ، ولى در اثر نفوذى كه در خاطر شاه يافته است به زن عقدى و عيال محبوب شاه تغيير وضع داده و در دربار براى همهء بستگان خود مقامات پردرآمدى دست‌وپا كرده است . اين بانو بارها به زنان اروپائى افتخار ملاقات داده و شرح يكى از اين ديدارها در كتاب مادام كارلاسرينا « 1 » مندرج است . و او همان عيالى است كه در سفر اول شاه به اروپا همراه او بود و به ترتيب كدورت‌آميزى از مسكو دستور مراجعت يافته است . در ابتداى زندگى شاه دختر ديگرى از تبارى حقير را زن عقدى كرده بود و فرزندى به دنيا آمد كه وليعهد شد ، اما مادر و فرزند هردو وفات كردند . از ميان صيغه‌ها كه همهء ايشان صاحب عناوين متشابه و با آب‌وتابند من فقط نام عفت الدوله را ذكر مىكنم كه مادر ظل السلطان مسن‌ترين پسر باقيماندهء شاه است ، اما وليعهد نيست . من در اينجا خدمت حضرت و الا عرض پوزش دارم كه نام مادرش را در نامه‌اى به روزنامهء تايمز قيد كردم و پرنس آن نوشته را ديد و سخت برآشفت كه مادرش را دختركى دهاتى و ناچيز تعريف كرده بودم كه دختر نجارى بوده و تصادفا مورد توجه و علاقهء شاه قرار گرفته بوده است . راجع به اين نسب و نسبت من از منابع معتبر كسب خبر كرده بودم و

--> ( 1 ) - Carla Serena